BM raportöründen Suriye’ye karma mahkeme önerisi

Birleşmiş Milletler (BM) Azap, İnsanlık Dışı ve Aşağılayıcı Muamele ve Ceza Özel Raportörü Alice Jill Edwards, Suriye’de Beşar Esad rejimi devrinde yaşanan ihlalleri araştıracak ve memleketler arası aktörleri kapsayacak bir “karma mahkemenin” kurulmasından yana olduğunu belirtti.

BM İnsan Hakları Kurulu’nun 58. Oturumu’na katılmak üzere Cenevre’de bulunan Edwards, Suriye’de Beşar Esad rejiminin devrilmesinin akabinde yaşanan süreçle ilgili değerlendirmelerde bulundu.

Edwards, 8 Aralık 2024’te Esad rejiminin devrilmesiyle Suriye’deki durumda değerli bir değişiklik olduğuna işaret ederek halihazırda Suriye’de nasıl bir ıslahat gerçekleştirileceği konusunda tartışmaların sürdüğünü kaydetti.

Mağdurların ve azaplardan kurtulanların, bu sürecin bir kesimi olmasının değerini vurgulayan Edwards, “Bu süreç boyunca azap mağdurları ve bu durumdan kurtulanları savunanlar dahil, hayatın her kesitinden beşerler rol oynayabilir.” sözlerini kullandı.

Edwards, Memleketler arası Adalet Divanında (UAD) Hollanda ve Kanada’nın ortaklaşa Suriye’ye karşı açtığı davanın sürdüğünü lakin şartların değişmesi nedeniyle erteleme talebi olduğunu kaydetti.

BUZDAĞININ GÖRÜNEN KISMI

Alice Jill Edwards, mahkemeye ve davanın taraflarına, azaba maruz kalmış binlerce şahsa ilişkin 34 başka iddiayı belgeleyen geniş bir evrak sunduğunu belirterek son 2 ayda ortaya çıkan ihlallerin, buzdağının yalnızca görünen kısmı olduğunu söyledi.

Raportör olarak BM ekosisteminin bir modülü olduğunu ve BM’nin Milletlerarası Bağımsız Suriye Araştırma Komitesinin son süreçte Suriye’ye 2 ziyaret gerçekleştirdiğini takip ettiğini aktaran Edwards, Kurulun, ocakta yaygın azabın yanı sıra hapishanelerde tutulanların maruz kaldığı son derece insanlık dışı gözaltı şartlarını belgeleyen bir rapor paylaştığını hatırlattı.

“SON 10 YILDA VAHŞETLER İŞLENDİ”

Edwards, Suriye’deki son 10 yılda işlenen hataların, hem ulusal hem de memleketler arası aktörleri içeren bir adalet süreciyle açığa çıkarılması gerektiğini belirtti. Bu sürecin en gelişmiş delil toplama teknikleriyle yürütülmesi gerektiğini söz eden Edwards, Esad rejiminin kabahatlerinin cezalandırılması ve kayıp şahısların izinin sürülmesinin toplumsal güzelleşme için kritik kıymete sahip olduğunu söyledi.

Edwards, azap mağdurlarına tazminat ve rehabilitasyon sağlanmasının yanı sıra, delillerin korunması ve milletlerarası takviyenin sağlanması gerektiğini de vurguladı.

SURİYE LİDERLİĞİNDE OLMALI

Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) ve UCM Savcılığının alandaki durumu incelediğini söyleyen Edwards, “UCM tarafından en üst düzeyde prosedürlerin yürütülmesi ve soruşturmaların yapılmasının çok değerli olduğunu düşünüyorum” tabirlerini kullandı.

Edwards “Bunlar, başka çatışmalardan bildiğimiz üzere sadece idarenin en üst kademelerindekileri etkileyecek. Bu bireylerin hesap verebilirliğinin sağlanması ve bu kabahatlerden ötürü en üst seviyede sorumluluğa sahip olmaları, son derece önemli” dedi

Suriye’de bu durumun sağlanmasıyla ilgili milletlerarası toplumun rolünü vurgulayan Edwards, şunları kaydetti:

“Suriye’nin her bölümünden bireyin dahil olacağı bu süreç, Suriye liderliğinde olmalı. Beşerler devam eden bu tartışmalardan dışlanmamalı. BM ve öteki memleketler arası aktörler, bu sürecin insan haklarına uygun, demokratik, açık ve şeffaf bir formda ilerlemesini ve hesap verebilirliğin gerçekleşmesini sağlamak için çok değerli esirgeyici vazifesi görüyor. Bence başka aktörler ve devletler de şu anda Suriye’ye dayanak vermeli.”