15 milyon kişiyi ilgilendiriyor! Şirket iflas etti, datalar satılabilir

Birkaç gün sonra bir ABD mahkemesi, 23andMe’nin tüketici datalarını iflas sürecinde satabileceğine hükmetti. Bunun üzerine başta California ve Michigan olmak üzere birçok eyaletin başsavcısı vatandaşlarını bilgilerini silmeleri konusunda uyardı. California, vatandaşlarına genetik bilgilerini silmeleri ve tükürük örneklerinin imha edilmesini istemeleri daveti yaptı.

Şirketin kullanıcı mukaveleleri, bilgilerin araştırma ve geliştirme maksatlı kullanılmasına ve toplu olarak üçüncü taraflarla paylaşılmasına müsaade veriyor. Fakat kullanıcıların birden fazla, kişisel seviyede dataların paylaşımını da onayladı. 23andMe, iflas ya da varlık zamanı durumunda müşteri datalarının devredilebileceğini daha evvel açıkça belirtmişti.

2007’de kurulan ve ismini insan bedenindeki 23 kromozom çiftinden alan şirket, 15 milyondan fazla müşteriye genetik test hizmeti sundu. Kullanıcıların büyük kısmı, araştırmalara katılmayı da kabul etti. Lakin şirketin değerlemesi, 2021’deki 6 milyar dolarlık doruktan sonra süratle düştü. Bilhassa 2023’te 7 milyon kişinin bilgilerinin sızdırıldığı büyük data ihlali bu düşüşte kıymetli rol oynadı.

VERİLER HEM ÖZEL HEM ÇOK DEĞERLİ

Şirketin topladığı veriler sadece genetik kodlardan ibaret değil. 23andMe, kullanıcılarına içki alışkanlıklarından risk algılarına kadar birçok mevzuda anket soruları yöneltti. Böylelikle yaklaşık 1 milyar data noktası toplandı. Bu bilgiler, hem çok özel hem de epeyce pahalı.

Bu bilgiler daha evvel ilaç şirketlerinin ilgisini çekmişti. Örneğin GlaxoSmithKline, 2018’de şirketin müşteri bilgilerini kullanma lisansı aldı ve 23andMe’ye 300 milyon dolarlık yatırım yaptı. Fakat vakitle, bu bilgilerin güvenilirliği ve ticari kıymeti sorgulanmaya başladı.

Science Alert’te yer alan Michigan Üniversitesi’nde Kadın Hastalıkları ve Doğum Bölümünde Doçent Kayte Spector-Bagdady makalesine nazaran; 23andMe bilgilerinin satışı durumunda, kullanıcıları bekleyen iki temel risk öne çıkıyor. Birincisi, bu bilgilerin tüzel soruşturmalarda kullanılması. 2018’de Golden State Killer davasında emsal bir usulle zanlıya ulaşılmıştı.

İkinci risk ise, bu verilerin sigorta yahut sosyal medya platformları tarafından istismar edilmesi. Mevcut yasalar, genetik verilerin sağlık sigortası yahut işe alımda kullanılmasını yasaklıyor ancak hayat sigortası üzere alanlarda bu türlü bir müdafaa bulunmuyor.

Öte yandan, genetik bilgiler kadar anketlerden toplanan şahsî datalar de tehlikeli olabilir. Bu bilgiler, bireylerin zayıf yönlerini hedefleyen reklam algoritmalarında ya da sosyal medya manipülasyonlarında kullanılabilir.

Şirket datalarının satışı ihtimali, milyonlarca kullanıcıyı bilgilerini silmeye yönlendirirken, uzmanlar bu çeşit hassas bilgilerin özel kesimle paylaşılmadan evvel iki defa düşünülmesi gerektiği ihtarında bulunuyor.