İpek Yolu’nun 2 bin 200 yıllık kırmızı prensesi: Dişleri toksik unsurla boyanmış

Bu bulgu, sinoberin tarih boyunca dini ritüellerde, sanatta ve beden boyasında kullanıldığı bilinse de, insan dişlerinde birinci sefer tespit edilmesiyle dikkat çekti. Texas A&M Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi’nden biyomedikal bilimler profesörü Qian Wang, “Bu, sinoberin dişlerde kullanıldığı bilinen tek örnek ve dünyada bir birinci,” dedi.

Arkeologlar, mezarlıkta Gushi halkına ilişkin kalıntılar buldu. Bu halk, yaklaşık 3 bin yıl evvel Turfan havzasında yaşayan ve Subeixi kültürüne mensup göçebe binicilerdi. Mezarlık, antik İpek Yolu güzergâhında yer alıyordu ve o devirde bedelli ticaret mallarından biri olan sinoberin de bu rota üzerinden taşındığı biliniyor.

Kazılarda dört bireye ilişkin bir mezar bulundu. Lakin ortalarındaki bir yetişkin iskeleti, dişlerindeki kırmızı pigmentle başkalarından ayrılıyordu. Anatomik incelemeler bu bireyin bayan olduğunu ve 20 ila 25 yaşları ortasında hayatını kaybettiğini ortaya koydu. Araştırmacılar, kırmızı maddeyi kazıyıp üç farklı spektroskopi usulüyle incelediklerinde, bunun sinober olduğunu ve hayvansal protein (muhtemelen yumurta sarısı yahut beyazı) ile karıştırılarak dişlere uygulandığını belirledi.

Bu fevkalâde keşif nedeniyle araştırmacılar, genç bayanı “İpek Yolu’nun Kırmızı Prensesi” olarak isimlendirdi. Bu isim, 7. yüzyıl Maya aristokratı ve lahiti sinober tozuyla kaplı bulunan “Kırmızı Kraliçe”den ilhamla verildi.

Sincan bölgesinde sinober kaynağı bulunmamasına karşın, bu unsurun tarihi olarak Çin’in güneybatısı, Batı Asya yahut Avrupa üzere yerlerden ticaret yoluyla bölgeye gelmiş olabileceği düşünülüyor. Lakin genç bayanın dişlerini neden bu toksik unsurla boyadığı hala gizemini koruyor. Wang, bunun kozmetik hedefli, toplumsal statüyü simgeleyen yahut şamanizmle irtibatlı bir ritüel olabileceğini belirtti.

Araştırma takımından jeoloji profesörü Li Sun, sinoberin tehlikeli tesirlerine dikkat çekti. Uygulama sırasında genç bayanın ve ona yardımcı olanların cıva içeren bu tozun ince partiküllerini solumuş olabileceğini söyledi. Dünya Sıhhat Örgütü’ne nazaran cıva solunması baş ağrısı, uykusuzluk, titreme ve hudut sistemi bozukluklarına yol açabiliyor. Fakat bilim insanları, genç bayanın kemiklerinde cıva zehirlenmesine dair hiçbir iz bulunmadığını tespit etti. Wang, bu durumun sinoberin dişlerinde gereğince uzun müddet kalmamasıyla açıklanabileceğini belirtti.