Yeşilçam’ın Turist’i: Sadri Alışık

Usta oyuncu, Saffet Hanım ile kaptan Rafet Bey’in birinci çocuğu olarak 5 Mart 1925’te İstanbul’da dünyaya geldi. 

Asıl ismi Mehmet Sadrettin Alışık olan ve ailesinin “Sadri” diye hitap ettiği sanatçı, çocukluğundan itibaren duymaya alıştığı isimle sanat dünyasına adım attı.

Paşabahçe 39. İlkokulunda öğrenciyken bir sünnet merasiminde izlediği Naşit Özcan Tiyatrosunun gösterisinde tiyatro sanatıyla tanışan Alışık, verdiği bir söyleşide, “İşte bana ne olduysa o perde kapandıktan sonra oldu. Benim içimde fevkalade bir heyecan ve merak başladı. Perde açıldığında, yalancıktan yaptıklarını biliyordum. Artık perde kapandı ve gerçek hayatları başladı. ‘Acaba bu perdenin gerisinde ne var?’ İşte bu laf, ileriki yıllarda beni oyuncu yaptı” sözlerini kullanmıştı.

Henüz çocukken, “İstiklal” isimli piyeste başrol oynadı

Sadri Alışık, kendi piyeslerini hazırlayarak mahalle arkadaşlarına şovlar sunmaya başladı. Ailesinin tiyatrocu olmasına karşı çıkmasına karşın oyunculuktan vazgeçmeyen sanatçı, üçüncü sınıftayken “İstiklal” isimli piyesteki başrol “Adalı Halil”i canlandırdı.

Sonraki yıllarda Ziya Ünsel İlköğretim Okulu ismini alan Beykoz Ortaokulunda okuyan usta oyuncu, İstanbul Erkek Lisesinde eğitimine devam etti.

Sanatçı, lise yıllarında Cağaloğlu Halk Meskeninde tiyatro eğitimine başladı, oyunculuk çalışmalarını bugünkü ismiyle Sadri Alışık Tiyatrosu olan Muhsin Ertuğrul idaresindeki Küçük Sahne’de sürdürdü.

Rolleri büyüdükçe dikkatleri üzerine çeken Alışık, 17 yaşında rol aldığı “Zehirli Kucak” oyunundaki “rahip” rolünü muvaffakiyetle canlandırdığı için birinci defa basında yer aldı.

Dergilerde grafikerlik yaptı

Usta sanatçı, bir müddet Devlet Hoş Sanatlar Akademisi Fotoğraf Kısmında tahsil gördü. Çeşitli mecmualarda grafikerlik de yapan sanatçı, hayatı boyunca pek çok yağlı boya ve kara kalem çalışmasına imza attı.

Eminönü Halkevi’nde 1940’ta amatör tiyatro çalışmalarına katılan Alışık, profesyonel olarak birinci defa 1943’te Raşit İstek Topluluğu ile sahneye çıktı, akabinde Karaca, Site, Oraloğlu, Etraf, Oda ve Kent tiyatrolarında çalışmalarını sürdürdü.

Başarılı oyuncu kısa bir müddet gazinolarda da sevenleriyle buluştu. Halkevindeki bir oyunda Alışık’ı izleyen ve beğenen direktör Faruk Kenç, 1944’te “Günahsızlar” sinemasında başrol teklif edince sinema mesleği başladı. Alışık, sinemada kimsesiz zavallı bir kıza yardım eden ve ona aşık olan balıkçıyı canlandırdı.

Vatani vazifesini 1946-1949’da tamamlayan sanatçı, 1951’de birinci evliliğini yaptığı tiyatro sanatkarı Neriman Esen’den 1957’de ayrıldı.

Alışık 1951’de bir sinema setinde tanıştığı ve çok sayıda sinemada rol aldığı Ayhan Işık ile 1979’da sanatkarın vefatına kadar yakın dost oldu.

Sanatçı, öyküsü Attila İlhan’a ilişkin 1959 üretimi “Yalnızlar Rıhtımı” sinemasında canlandırdığı “Rıdvan Kaptan” rolüyle dikkati çekti. Sinemada başrolü paylaştığı sinema ve tiyatro oyuncusu Çolpan İlhan’la tanışan ve 20 Ağustos 1959’da evlenen sanatkarın oğlu Kerem Alışık, 1960’ta dünyaya geldi.

Dram rolleriyle  oyunculuk mesleğine başlayan usta oyuncu, canlandırdığı güldürü karakterleriyle doruğa ulaştı.

Turist Ömer ile unutulmaz isimler ortasına girdi

Yaşamı boyunca 200’ü aşkın üretimde rol alan sanatkarın Ayhan Işık ve Belgin Doruk ile 1961-1962’de rol aldığı “Küçük Hanımefendi” serisi, Türk sinemasının birinci güldürü karakteri olarak gösterilen “Turist Ömer” sinemaları ve “Ayşecik” serisi izleyicinin gönlünde yer edindi.

Sadri Alışık, “Turist Ömer”, “Ofsayt Osman” ve “Ali Baba” üzere karakterlerle unutulmazlar ortasında yer aldı. Usta oyuncu, 1964-1973’te çekilen güldürü serisinin ana karakteri Turist Ömer’e ait Halit Kıvanç’a yaptığı bir açıklamada, şunları söylemişti:

“Karıma doğum günü armağanı alacaktım. Ekonomik durumum biraz kısıtlıydı. Yazıhanelerden hakkım olan parayı almaya gidiyordum lakin telaşlıydım. Bir dolmuşa bindim. Tanınmaktan da rahatsız oluyordum. Sürücünün ardında oturdum. Dolmasını bekliyordum. Sürücü sakallı bereli bir adamdı. En son binen, kendi tabiriyle ’40 ayak bir adam’, genç, delikanlı bir çocuk. Girer girmez göz göze geldik, ‘Sadri abi merhaba, n’aber?’ dedi. Tanınmamak istediğim için ‘Benzettin kardeşim, yanlış.’ dedim. ‘Olur mu ya, dün akşam bahçe sinemasında sinemasını seyrettik icabında. Bize yapma.’ falan dedi. ‘Değilim kardeşim.’ dedim. Yol uzunluğu bu sürdü… O bana ilham verdi. Sonra Hulki Saner ile merhum Ayhan Işık’ın oynadığı bir sinemada bu türlü bir tip gerekiyordu. Ben bunu anlatmıştım ona. ‘Daha detaylandır.’ dedi ve Turist Ömer o denli doğdu” sözlerini kullanmıştı.

Rol aldığı üretimlerde, hoşluğa tutkun, umutlu, yaşama sevinciyle dolu, dürüstlüğü ve doğruluğu özleyen karakterler sergileyen usta oyuncu, 1964’te “Avare-Dalgamıza Bakalım” ile “Tophane Rıhtımında-Turist Ömer” ve 1970’te “Turist Ömer Arabistan’da” isimli 45’lik plaklar da doldurdu.

Çok sayıda mükafata bedel görüldü

“Şaka ile Karışık”, “Fıstık Üzere Maşallah”, “Helal Olsun Ali Abi” ve “Ah Hoş İstanbul” isimli değerli sinemalarda de rol alan oyuncu, “Yalvarmaktansa kaybetmeyi tercih ederim. Prensip sıkıntısı…”, “Hayat demek, vefatı beklemek demektir. Az çok hepimiz denizi, yıldızları, ağaçları, işte falanları, filanları göreceğiz. Birçok şeyin tadına bakacağız. Sonra da ister istemez, ‘Gidiyorum Elveda’ müziğini söyleyeceğiz. O denli ise gidenin de kalanın da gönlü beğenilen olsun.”, “Şu hayatın falanları filanları malum…” ve “Ama kabahat bende değil, müzikteki o kızda” üzere unutulmaz birçok repliğe de imza attı.

Alışık 44 yıllık sanat hayatında birçok mükafata de kıymet görüldü. “Afacan Küçük Serseri” sinemasındaki “Hüsnü” karakteriyle 1971 Antalya Altın Portakal Sinema Şenliği’nde “En Yeterli Yardımcı Erkek Oyuncu Ödülü”nü, 1994’te oynadığı son sinema “Yengeç Sepeti” ile de yeniden “Antalya Altın Portakal Sinema Festivali”nde, Mehmet Aslantuğ ile “En Düzgün Erkek Oyuncu Ödülü”nü aldı.

Yaşamı boyunca aile yaşantısından ve karakterinden taviz vermeyen Alışık, yakın dostu Ayhan Işık’ı 16 Haziran 1979’da kaybettikten sonra büyük bir sarsıntı geçirdi. O yıllarda “Seyahatname” isimli dizide rol alan sanatçı 1983’te “Kartallar Yüksekten Uçar”, 1986’da “Çalıkuşu” ve 1987’de “Saat Sabahın Dokuzu” isimli dizide oynadı.

Sanatçı, Yeşilçam’da muhakkak bir karakter ya da sinema çeşidiyle hudutlu kalmayan karakter oyuncularından biri oldu. Farklı nitelikteki rolleri canlandıran Alışık, her yıldızın rol sonlarının muhakkak ve personalarının dışına çıkmasının imkansız olduğu Yeşilçam sinemasında yıldız kurallarını esneten isim olarak öne çıktı.

İstanbul’a sevdasını kaleme aldı

Kendine mahsus üslubu ve selamıyla hala Türk izleyicisinin seyretmekten keyif aldığı isimlerden olan sanatçı, “Bir Ömürlük İstanbul” isimli şiir kitabıyla da İstanbul’a sevdasını kaleme aldı.

Karaciğer yetmezliği nedeniyle periyodun Cumhurbaşkanı Turgut Özal’ın takviyesiyle 1990’da ABD’ye giden sanatkara, Prof. Dr. Münci Kalayoğlu ve takımı tarafından organ nakledildi. Karaciğer, böbrek ve teneffüs yetmezliği ile kemik iliği hastalığı için tedavi gören Alışık 18 Mart 1995’te İstanbul’da yaşama veda etti.

Zincirlikuyu Mezarlığı’nda toprağa verilen sanatkarın anısına, eşi Çolpan İlhan tarafından kurulan Sadri Alışık Kültür Merkezince her yıl “Sadri Alışık Sinema ve Tiyatro Ödülleri” veriliyor.

Usta oyuncunun rol aldığı birtakım sinemalar şöyle:

“Fato – Ya İstiklal Ya Ölüm”, “İstanbul Geceleri”, “Çakırcalı Mehmet Efe”, “İstanbul Çiçekleri”, “Hürriyet Şarkısı”, “Allah’a Ismarladık”, “Kendini Kurtaran Şehir-Şanlı Maraş”, “Tanrı Şahidimdir” “Vatan ve Namık Kemal”, “Yavuz Sultan Selim Ağlıyor”, “İki Süngü Arasında”, “Suçlu Benim”, “Soygun”, “Halıcı Kız”, “Daima Kalbimdesin”, “Çalınan Aşk”, “Korkusuz Kabadayı”, “İlk Göz Ağrısı”.