Bin 300 cins yok olma tehlikesi ile karşı karşıya

Mantarlar, yaklaşık 155.000’i tanımlanmış 2,5 milyon çeşidiyle hayvanlardan sonra dünyanın en büyük alemi olarak kabul ediliyor. Fakat, tarım, ormansızlaşma ve kentsel yayılma üzere insan faaliyetleri, bu canlıları önemli halde tehdit ediyor. Bilhassa gübrelerden ve motor kirliliğinden kaynaklanan azot ve amonyak akışı, Avrupa’da 91 mantar tipini tehdit ederken, kereste üretimi için yapılan ormansızlaşma 198 tipi yok olma tehlikesiyle karşı karşıya bırakıyor.

IUCN Genel Direktörü Dr. Grethel Aguilar, mantarların sağlıklı ekosistemlerin temelini oluşturan “dünyadaki ömrün isimsiz kahramanları” olduğunu belirterek, şimdiye kadar bu hususta gereğince adım atılmadığını vurguladı. Aguilar, bu bilgilerin harekete geçmek için bir fırsat sunduğunu ve tabiatın sürdürülebilirliği için mantar krallığının korunmasının kural olduğunu söyledi.

Raporda, Finlandiya, İsveç ve Rusya’daki yaşlı çam ormanlarının yüzde 30’unun 1975’ten bu yana kesildiği belirtiliyor. Bu durum, dev şövalye (Tricholoma colossus) üzere ender tiplerin savunmasız hale gelmesine sebep oluyor. Birebir formda ABD’deki orman yangınlarının artan sıklığı da 50’den fazla mantar cinsini yok olma tehlikesiyle karşı karşıya bırakıyor.

IUCN’nin Kırmızı Liste Yetkilisi Koordinatörü Prof. Anders Dahlberg, mantarların ekseriyetle yeraltında ya da ahşapların içinde zımnî yaşadığını lakin kayıplarının yer üstündeki ömrü da önemli halde etkilediğini belirtti. Dahlberg, mantarların tarımda, ağaçların büyümesinde ve toprakta karbon depolama üzere birçok ekosistem hizmeti sağladığını hatırlattı.

Mantarların kaybının, ekinlerde ve ağaçlarda kuraklık ve patojen direnci üzere hayati süreçleri zayıflatacağı vurgulanıyor. Ayrıyeten mantarların, kirlenmiş alanların temizlenmesinde biyoremediasyon üzere süreçlerde kullanılması sebebiyle kayıpları, çevresel açıdan da olumsuz sonuçlara yol açabilir.

IUCN’nin raporu yalnızca mantarlarla hudutlu değil. Yemen’in Sokotra Adası’ndaki sığla ağaçlarının da önemli tehlike altında olduğunu ortaya koyuyor. Artan kasırgalar, ani seller ve toprak kaymaları, bu ağaçların köklerinden sökülmesine yol açıyor. Sokotra’da altı sığla tipi, hassas kategoriden tehlike altında kategorisine geçerken, üç tıp ise kritik tehlike altında olarak değerlendirildi.

Uzmanlar, mantarları korumak için daha fazla yaşlı ormanın korunması gerektiğini vurguluyor. Ayrıyeten ormancılık uygulamalarının mantarları dikkate alması ve yangın yoğunluğunun proaktif bir biçimde yönetilmesi gerektiği belirtiliyor.