İnsan kanı binlerce kişinin vefatına sebep olan hastalıkta ilaç olarak kullanılacak!

Sıtma, her yıl 600.000’den fazla kişinin hayatını kaybetmesine sebep olan ve sivrisinekler yoluyla bulaşan en tehlikeli hastalıklardan biri. 

Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) 2023 yılı bilgilerine nazaran, dünya genelinde yaklaşık 263 milyon sıtma hadisesi tespit edildi. Lakin bilim insanları, bu hastalıkla uğraşta umut verici bir gelişmeye imza attı. 

Laboratuvar çalışmaları, “nitisinon” isimli ilacın, insan kanını sivrisinekler için ölümcül bir hale getirebileceğini ortaya koydu. Bu çarpıcı sonuçlar, 26 Mart’ta “Science Translational Medicine” mecmuasında yayımlandı.

Bir kaç saat sonra ölmesine sebep oluyor

Kanda bulunan etken madde, küçük ölçülerle bile sivrisineklerin ısırmasından birkaç saat sonra ölmesine yol açıyor. Şu an için ilaç, ABD’de sırf az metabolik hastalıkların tedavisi maksadıyla onaylanmış durumda. Lakin bu yeni keşif, sivrisineklerin taşıdığı hastalıklarla global gayrette ihtilal niteliğinde bir uygulamanın önünü açabilecek bir umut ışığı olarak görülüyor.

Araştırma takımı, nitisinonun sıtma parazitlerini taşıyan Anopheles gambiae çeşidi dişi sivrisinek üzerindeki tesirlerini inceledi. Çalışmalar, ilacın, sivrisineklerin kan emerek sindirim yapması için gerekli olan merkezi bir enzimi bloke ettiğini ortaya koydu.

Uzmanlar, ilacın, sivrisineklerin yaşı yahut böcek ilaçlarına karşı dirençli olup olmalarından bağımsız olarak tesirli olduğunu vurguluyor. Düşük, terapötik dozlarda bile, nitisinonun, daha evvel kullanılan antiparaziter ilaç ivermektin’e kıyasla daha güçlü bir tesire sahip olduğu tespit edildi. Ayrıyeten ilacın tesirinin, birinci dozdan sonra 16 güne kadar devam ettiği belirtildi.

Nitisinon, sıtma enfeksiyonuna karşı direkt müdafaa sağlamasa da, sivrisinekleri üremeden evvel öldürerek taşıyıcı popülasyonunun kıymetli ölçüde azalmasını sağlayabilir. Bu durum, enfeksiyon zincirini kırma potansiyeli sunuyor. Tıpkı sürü bağışıklığına dayanan aşılarda olduğu üzere, ilacın gücü ferdî muhafazadan çok toplu tesirinde yatıyor. Bu formülle, bir toplum olarak hastalığın yayılması tesirli bir halde denetim altına alınabilir.

İla. umut vadediyor

İlaç, mevcut önlemlerle entegre edildiğinde değerli bir araç olarak öne çıkabilir. Böcek ilacıyla süreç görmüş cibinlikler, sıtma önleyici ilaçlar ve aşılar üzere prosedürlerle birlikte kullanılması, sivrisineklerin klâsik müdafaa metotlarına direnç gösterdiği bölgelerde bilhassa umut vadeden bir yaklaşım olarak bedellendiriliyor.

Nitisinon tedavisinin yıllık maliyetinin 380.000 dolara kadar çıkabileceği belirtiliyor. Bu yüksek maliyet, ilacın yaygın kullanımını sınırlayan kıymetli bir etken. Fakat araştırmacı Acosta Serrano, faal maddeye olan ilginin artması durumunda maliyetlerin yüzde 80’e kadar düşebileceğini öngörüyor.

Johns Hopkins Bloomberg Halk Sağlığı Okulu’ndan moleküler biyolog George Dimopoulos ise, National Geographic’e verdiği demeçte şunları söyledi: “Sıtma, bir yoksulluk hastalığıdır. Değerli yahut karmaşık olan hiçbir şey işe yaramaz. Bilhassa bu çeşit bir müdahale formülü, bireyi sıtmadan korumak yerine toplumu müdafaayı hedefliyor.”

Dünya nüfusunun yaklaşık yarısı, sıtma riskinin yüksek olduğu bölgelerde yaşıyor. Sahra Altı Afrika ve Hindistan, hastalığın en yoğun görüldüğü yerler arasında yer alıyor. Sıtma, büyük ölçüde yoksulluk içinde yaşayan bireyleri etkiliyor; zira mevcut tesirli tedbire ve tedavi formüllerine karşın, gelişmekte olan ülkelerde birçok insan bu hizmetlere erişim sağlayamıyor.