Kendini gerçekleştiren kehanet: Pygmalion nedir?

Antik çağda Kıbrıslı bir heykeltıraş olan Pygmalion, ülküsündeki bayanın fildişinden bir heykelini yapar. Efsane bu ya, Galatea (uyuyan aşk) ismini verdiği bu fildişinden yapılmış bayan heykeline aşık olur. İlahlardan aşık olduğu bu bayanın canlanarak gerçek bir bayan haline gelmesini diler ve tanrıça Venüs onun duasına karşılık vererek heykele hayat verir, daha sonra Galetea ile evlenirler ve keyifli bir formda yaşarlar.

PYGMALION TESİRİ NEDİR?

Yunan mitolojisinden alıntıladığım bu hikaye; günümüz psikolojisinde hayli bilinen ve günlük lisanda “kendini gerçekleştiren kehanet” dediğimiz kavrama, yani biriyle ilgili olumlu ya da olumsuz beklentilerimizin bir mühlet sonra nitekim de onu beklediğimiz biçime dönüştürecek biçimde etkileyebilmesi olgusuna bir örnek. Bu duruma mitolojideki bu hikayeden esinlenerek “Pygmalion etkisi” ismi veriliyor. “Pygmalion etkisi” etkileşimde bulunduğumuz birinden yüksek performans bekliyor ve buna inanıyorsak, bunun onun performansının yükselmesine, tersine düşük performans bekliyorsak, bunun da onun performansının düşmesine yol açması durumuna verilen isim.

PEKİ BİRİYLE İLGİLİ İNANÇLARIMIZ NİTEKİM ONU TESİRLER Mİ?

Pygmalion tesirinin varlığını gösteren birinci çalışmayı 1960’larda Robert Rosenthal ismindeki bir araştırmacı gerçekleştirmiştir. Robert Rosenthal, akademik yılın başında bir okuldaki öğretmenlere, akademik yıl boyunca hangi öğrencilerin entelektüel olarak “gelişeceğini” gösteren bir test yapıldığını ve bir küme öğrencinin hayli üstün bir gelişim potansiyeline sahip bulunduğunu söyler. Oysa gerçekte, bu öğrenciler öteki öğrencilerden farklı olmayan rastgele seçilmiş öğrencilerdir.

Deneyin nasıl sonuçlanacağı periyot sonunda belirli olacaktır. Sonuçlar Rosenthal’ in beklediğini destekleyecektir. Periyot sonunda, öğrencilerin IQ düzeyleri incelendiğinde, öğretmenlere “üstün” olarak tanıtılan öğrencilerin, öteki öğrencilere kıyasla bariz olarak daha âlâ bir gelişim gösterdiği ortaya çıkar. Sonuçlara nazaran, bu öğrenciler sözel yetenek açısından ortalama iki IQ puanı, akıl yürütme hünerinde yedi IQ puanı ve genel toplamda da IQ’da dört puan daha fazla artış göstermişlerdir.

KENDİNİ GERÇEKLEŞTİREN KEHANET

Bu deney, öğretmenlerin beklentilerinin kendini gerçekleştiren bir kehanet üzere işlediği görüşünü desteklemiştir. Daha sonra yapılan öteki çalışmalarda şayet öğretmenler kimi çocukların yüksek performans göstereceğine inanıyorlarsa hakikaten de o çocukların daha fazla geliştiğini göstermiştir. Üstelik yeni çalışmalarda bu durumun olumsuz beklentiler için de geçerli olduğu yani, düşük beklentilerin de performansı düşürdüğünü göstererek bu kuramı desteklemiştir. Muvaffakiyet beklenenlerin başarılı olması, başarısızlık beklenenlerin başarısız olması olgusu, bir şahısla ilgili beklentilerimizin onu nasıl etkileyebileceğini göstermesi açısından çok değerlidir.

KISSADAN HİSSE

İlişkide olduğumuz birinin bir şeyi başarabileceğine inanmak, onun bunu gerçekleştirme mümkünlüğünü artırırken; tersine, başaramayacağına inanmak ise bu mümkünlüğü düşürebilir. Elbette bir şeyin yapılabilmesi ya da yapılamaması sırf beklentilere bağlı değildir, lakin bu kıymetli etkenlerden biridir.

Bu nedenle, etrafımızdaki beşerler üzerinde olumlu ve olumsuz tesirimiz olabileceğinin şuurunda olmamız kıymet taşır. Etrafımızı olumlu etkileyebilmek içinse onlar da var olan potansiyele güvenip inanmamız birinci şart üzere görünmektedir. Etrafımızdaki insanların eksikliklerine odaklanıp bunlarla etiketlemek tam karşıtı onların bu özelliklerinin daha da artmasına yol açabilirken, yapabileceklerini görmek keşfetmek ve güvenmek, sahiden kendilerini gerçekleştirmelerine yardımcı olacaktır.