Prof. Dr. Türkçapar: Nasıl “yeterli” olabiliriz?

Pek çok insan kendisini yetersiz gördüğü/inandığı için ruhsal kahırlar, telaş ve özgüven eksikliği yaşar, kendisi ve hayatı bundan olumsuz etkilenir.

Yetersizlik kişinin kendisiyle ilgili bir inancı/kanısıdır

Bu inanç yani yetersizlik ekseriyetle kişinin hayat deneyimleri sonucu oluşur. Hayatımızın erken devirlerinde maruz kaldığımız tenkitler, çok beklentiler ve uygunsuz karşılaştırmalar, yetişkinlikteki özgüvenimizi büyük ölçüde etkileyebilir. Yaşantıyla oluşan bu inanç daha sonra da kişinin bu inancı destekleyen bilgileri görmesi fark etmesi ters bilgileri ise görmemesi yahut yok sayması ile sürer.

YETERSİZLİK GERÇEK Mİ?

Oysaki yetersizlik aslında gerçekte var olmayan soyut ve izafi bir kavramdır. “Masa”, “sandalye”, “kalem” bunlar somut ve gerçek varlıklardır, meğer ki “yetersizlik” bizim zihnimizde olan soyut bir kavram, bir inançtır.

GERÇEK NEDİR? İNANÇ-KANI NEDİR?

Gerçeğin kelamlık manası “nesnel gerçekliği olan bilgi” dir. Bu, gerçeklerin somut ispatlara dayalı olduğu manasına gelir. İnanç yahut kanı ise muhakkak bir mevzu hakkında zihinde oluşmuş algı, yargı yahut değerlendirmedir. İnanç şahsa mahsustur ve görüşler birinin bir durumu nasıl algıladığına nazaran değişir.

Gerçek ve inanç-kanı ortasındaki farkı daha yeterli görebilmek için birtakım örneklere bakalım:

“Benim gözlerim mavidir” bir gerçektir “mavi göz en hoş gözdür” ise bir inanç yahut kanıdır. Neden? Zira bir oburu da “ela göz daha güzeldir” diyebilir. “Ben bir mühendisim”, “Ben Türkiye’de yaşıyorum” bir gerçektir. İnançlar-kanılar tam olarak sınanamaz, halbuki gerçeklikle ilgili varsayımlar test edilip sınanabilir ve bunların gerçek olup olmadıkları anlaşılabilir. Yani o kişinin “mühendis” olup olmadığı “nerede yaşadığı” bulunabilir yahut bilinebilir.

YETERSİZLİK İNANCINDAN NASIL KURTULABİLİRİZ?

“Kendimizle ilgili kanılarımızın ve inançların (yetersizim-yeterliyim) gerçeklik değil inanç yahut niyet olduğunun farkında olmak” ve “bunlara inanmak yahut bunlara uygun yaşamak zorunda olmadığımızı fark etmek” tahlilin birinci adımıdır.

Yetersiz olduğumuz bir gerçek değil bir inançtır, yani kanaat yahut görüş ise ve inançlar bunlara inanmak aslında bir seçim ise bunu seçmemek de mümkündür. Bu seçimi yapan kişi ise şahsen herkesin kendisidir. Değişimin sorumluluğu da bu seçimi yapan şahsa yani bize aittir.

Bu inançlarımızı fark ettikten sonra şayet değişim istiyorsak atacağımız birinci adımlar bu inançlara bağlı olmanın his, niyet ve davranışlarımızı, münasebetiyle bizi nasıl etkilediğini fark etmek ve bunlara inanmanın bize ne kazandırıp ne kaybettirdiğine bakmaktır. İşte bu mevzuda yardımcı olabilecek birkaç soru örneği;

• Bu inancın bana tesiri ne? Faydaları neler? ziyanları neler?
• Yetersiz olduğuma inanmak benim hayatımı, ilgilerimi, tercihlerimi nasıl etkiliyor?
• Yetersizlik inancım değişse yani kâfi olduğuma inansam hayatım nasıl olurdu?
• Daha sağlıklı ve istikrarlı bir inanç geliştirmek isteseniz bu nasıl bir fikir olurdu?

  Unutmayın;

  Kendimizle ilgili yaşantıya dayalı esaslı bir inancın değişmesi yalnızca lafla, kelamla yahut düşünerek olmaz. Yaşantıyla oluşan inançlar tekrar bu inanca karşıt olan yeni yaşantı ve deneyimlerle değişir. Yetersizlik inancını inanmamayı seçtiğimizde bizi nasıl bir hayat beklediğini lakin şahsen yaşayarak görebiliriz. Bunun için ise “eğer ben burada kâfi biri olduğuna inanan birisi olsam nasıl davranır? nasıl konuşurdum?” diye düşünerek akabinde bu inanca uygun biçimde davranmak ve konuşmak en geçerli değişim yoludur.