Zihniniz hiç susmuyor mu? Aşırı düşünmeyle baş etmenin 6 tesirli yolu

Bir ya da birden fazla bahis hakkında zihnin niyet seyahatlerine çıkma eğiliminde olduğunu belirten Doç. Dr. Berke Kırıkkanat, niyetler üzerine düşünme yetisinin (metacognition) insanları öbür canlılardan ayıran değerli bir yeti olduğuna dikkat çekti.

Doç. Dr. Kırıkkanat, “Düşünceler üzerine düşünmenin sonlarını bilememek bireyi aşırı düşünme tuzağına düşürmektedir” diye konuştu.

“Aşırı düşünme, tehlikeli, fonksiyonel ve sağlıklı olmayan bir düşünme alışkanlığıdır. Niyetlerin içeriğiyle tükenme halidir” diyen Doç. Dr. Kırıkkanat, “Aşırı düşünme, aksiyona dönüştürmek yerine bir niyet üzerinde saatlerce vakit harcamayı da içinde barındırır. Karar vermeyi ve harekete geçmeyi zorlaştırır. Sorunu gereğinden fazla ehemmiyet vererek düşünme halini kapsar” tabirlerini kullandı.

“KONTROL ETME ARZUSU”

Doç. Dr. Kırıkkanat, insanların takılıp kaldığı noktaları şöyle sıraladı:

– Bireyin hayatının her alanını denetim etme dileği,

– Belirsizliğe tahammülsüzlük,

– Her şeye deva arama eğilimi,

– Pişman olmaktan, başarısız olmaktan korkma,

– Kusursuz olmak için çok çabalama,

– Olayları felaketleştirme, yaşanılmış tecrübeleri aşırı genelleme, ya daima ya hiç düşünme şekli.

Doç. Dr. Kırıkkanat, aşırı düşünmenin yol açtığı sıkıntılara yönelik şöyle konuştu:

– Düşük ruhsal ve bedensel güç,

– Düşük hayat doyumu,

– Odaklanma sorunları,

– Ruhsal rahatsızlık,

– Uykusuzluk,

– Eylemsizlik hali.

6 ADIMDA AŞIRI DÜŞÜNMEDEN KURTULMAK İÇİN ÖNERİLER

Doç. Dr. Berke Kırıkkanat, aşırı düşünmeden kurtulmanın yollarını ise şu biçimde sıraladı:

1. Fikirlerinizi Fark Edin: Düşünceler üzerine farkındalık, aşırı düşünme alışkanlığını azaltmada birinci basamağı oluşturur. İlgili niyetleri, ne vakit, nerede ve neye karşı oluşturuyorsunuz? Şuurlu farkındalık idmanlarıyla; şu an ne düşünüyorsunuz ve bu fikrin sizde ne hissettirdiğini ve hangi çeşit davranışlara yol açtığını gözlemleme fırsatı bulabilirsiniz. ‘Bu niyetler, gerçek mi? Şu an yaşanılan sorun, benim yetilerimle denetim edebileceğim bir husus mu?’, ‘Şu anı geçmişin tecrübeleriyle mi yoksa geleceğin telaşlarıyla karşılıyorum?’ üzere yardımcı sorularla, yaşanılan süreci gözlemleme, tanım etme ve bir isim koyma kelam konusu olabilir. Şuurlu farkındalık idmanlarıyla kendinizle olan bağlantınızı geliştirebilirsiniz.

2. Yapabileceklerinize Odaklanın: Güçlü ve geliştirilmesi gereken yönlerinizi tespit edin. Zihin sorunlar için sorduğu sorulara cevap ararken benliğinize ait farkındalığınız ve bilginiz (self-knowledge) yapabileceklerinize odaklanmanızı sağlar. İlgili farkındalık, her şeyi çözebilmenin mümkün olmadığını bireye hatırlatmaktadır.

3. Düşünme Hataları Üzerine Çalışın: ‘Zihnin söylediklerinin gerçeklik hissesi var mı? Bu kanıların bir yararı var mı? Ziyanları neler? Bu durumun öteki bir açıklaması olabilir mi?’ üzere yardımcı sorular, bunların sırf fikir olduğuna dair farkındalığı artırır. ‘Ya daha berbat olursa?’ üzere felaketleştirici senaryolar, ‘Geçen imtihanda yapamadım, şimdi de yapamam’ üzere aşırı genellemeler, ‘Kusursuz olmalıyım. Olamazsam biterim’ üzere yap daima ya hiç düşünme kusurları üzerine çalışma ve alternatif rasyonel düşünme biçimleri geliştirme, aşırı düşünme alışkanlığını azaltabilir.

4. Dikkat Dağıtıcı Egzersizler Yapın: Fikirlerden kurtulmak yahut bastırmak yerine dikkat dağıtıcı antrenmanlara başvurulabilir. Bunlar arasında bireyin güzeline giden aktivitelere / hobilere yönelmesi, etrafındaki bir objeyi 5 duyu organıyla, ‘Nasıl görünüyor, nasıl kokuyor, sesi nasıl, yumuşak mı, tadı var mı’ üzere sorularla tanımlamaya çalışması, güzeline giden bir yeri hayal etmesi ve o hayali 5 duyu organıyla deneyimlemesi üzere idmanlar destekleyici rol oynar. Kurtulmak yerine evvel gözlemleme, tanıma ve fikrin yarattığı duyguyu kabullenme (Bu bir telaş, bu bir öfke gibi) aşırı düşünme ile başa çıkmada değerli bir basamaktır.

5. Kusursuz Olmadığınızı Kabullenin: Hataya, tüm olasılıklara açık olmak, ruhsal esnekliği beraberinde getirir. Hayatın her alanını denetim etmenin mümkün olmadığını kabullenmek belirsizliğe karşı sabrı arttırır. Kendimizi suçlamadan yanılgı yaptığımızda kendimizi affedebilme aşırı düşünme girdabına düşmemizi engelleyebilir.

6. Destekleyici Bir Çevreye Sahip Olmak: Duygular ve niyetler bulaşıcı olduğundan etrafımızdakilerin telaşlı ve olumsuz kelamlarını beynimiz gerçeklik olarak algılayabilir. Bu bağlamda aşırı düşünme eğilimini tetikleyebilecek bireylerle bağları hudutlu tutmak yardımcı olabilir.