7 bin yıllık DNA zımnî tarihi aydınlattı: Çöl değilmiş…
Bugün kavurucu sıcakları ve kuraklığıyla tanınan Sahra Çölü, binlerce yıl evvel farklı bir görünüme sahipti. Göl ve ırmaklarla dolu, yeşil savanlarla kaplı bu coğrafyada, erken insan toplulukları hayvancılık yaparak hayat sürüyordu. Şimdi ise, Libya’nın güneybatısındaki Takarkori kaya barınağında bulunan iki bayanın kalıntıları, bu eski hayatın genetik izlerini gün yüzüne çıkardı.
Max Planck Enstitüsü’nden evrimsel antropolog Nada Salem ve takımı, 7 bin yıl öncesine ilişkin bu bireylerin antik DNA’sını inceledi. Bulgular, bu bayanların genetik olarak 15 bin yıl evvel Fas’ta yaşamış avcı-toplayıcılarla büyük benzerlik taşıdığını ortaya koydu. Bu da Kuzey Afrika’da binlerce yıl boyunca istikrarlı bir insan nüfusunun varlığını destekliyor.
Araştırmaya nazaran, Sahra’nın nemli periyotlarında beşerler bölgede avlanıyor, kaynak topluyor ve hayvancılıkla uğraşıyordu. Eski göl tortuları, polen örnekleri ve arkeolojik eserler de bunu doğruluyor. Birebir vakitte bu popülasyonun, Sahra’nın güneyindeki Afrika topluluklarından genetik olarak farklı bir yol izlediği anlaşıldı.
Takarkori bireylerinin genetik yapısında Levant bölgesinden gelen küçük ölçüde Neandertal DNA’sı da bulundu. Lakin bu oran, Faslı atalarından daha düşük, Sahra altı Afrika’daki bireylerden ise daha yüksek. Bu durum, Avrupa’dan gelen genetik tesirin Sahra’yı geçemediğine işaret ediyor.
Johannes Krause isimli bir diğer Max Planck araştırmacısı, “Kuzey Afrika’daki erken popülasyonlar büyük ölçüde izoleydi, fakat az da olsa dışarıdan gen akışıyla Neandertal DNA’sı aldılar” diyor.
İlginç olan bir öteki bulgu ise Takarkori halkının çiftçilik ve hayvancılıkla uğraşırken, genetik olarak büyük bir göç geçirmemiş olması. Bu, bölgeye pastoralizmin göçlerle değil, kültürel etkileşim yoluyla yayıldığını gösteriyor.
Araştırmacılar, Sahra’daki farklı ekosistemlerin –özellikle sulak alanlar ve dağlık bölgelerin– göçleri engelleyen doğal bariyerler oluşturduğunu düşünüyor.
Savino di Lernia isimli arkeolog, çalışmanın sonunda şu sözlerle özetliyor: “Sahra’nın derin geçmişine ışık tutarak, insan göçleri, adaptasyonları ve kültürel evrim hakkında daha fazla bilgi edinmeyi amaçlıyoruz.”