Yapay Zeka ve Ayrımcılık: Prof. Dr. Mehmet Rıfat Tınç’ın Değerlendirmeleri

Prof. Dr. Mehmet Rıfat Tınç, yapay zekanın ayrımcılık üzerindeki etkilerini değerlendirirken, Türkiye ve dünya genelinde bu konuda alınan önlemleri kapsamlı bir şekilde ele aldı. Yapay zeka algoritmalarının; cinsiyet, yaş, köken gibi kişisel özelliklere dayalı ayrımcılık yapma potansiyeline sahip olduğunu vurgulayan Tınç, “Teknolojik bir nesnenin ayrımcılık yapması, onu hukuki açıdan bir suç aletine dönüştürebilir. Bu nedenle, yapay zekanın neden ve nasıl ayrımcılık yapabileceğini anlamak son derece önemlidir” şeklinde konuştu.

‘Ne Yazılımlar Ne de Robotlar, Toplumun ve Hukukun Gelişimini Durdurabilir’

Algoritmaların hukuk bilgisi ve toplumsal görgüsü olmadığına dikkat çeken Tınç, bu durumun ayrımcılık yapma ihtimalini artırdığını belirtti. “Bir yazılım, hukuk mantığını benimsemiş olsa bile, ayrımcılık iddialarının yargıya taşınması kaçınılmaz olacaktır. Çünkü ne yazılımlar ne de robotlar, toplumun ve hukukun gelişimini durdurabilir,” dedi.

‘Hukukçular Çözüm Üretmeli’

Prof. Dr. Tınç, bu noktada özellikle hukukçuların, yapay zeka ayrımcılığının doğuracağı yeni ve kritik sorulara yanıtlar üretmesi gerektiğinin altını çizdi. “Yapay zeka, iki farklı şekilde ayrımcılık yapabilir. Aritmetik ayrımcılık, aynı durumda bulunan kişilere farklı muamele yapılmasıdır. Örneğin, aynı işte benzer performansı gösteren iki kişinin farklı ücret alması. Geometrik ayrımcılık ise farklı durumda olan kişilere eşit muamele yapılması anlamına gelir. Örneğin, bir sınavda engelli bir bireye diğer adaylarla aynı sürenin verilmesi,” şeklinde açıklamalarında bulundu.

‘Yapay Zeka, Hukuk ve Toplum Karşısında Demode Kalabilir’

Tınç, “Algoritmalar, insanlar gibi ahlaki değerlere sahip olamazlar. Onlara dayatılan ahlak kurallarının dışına çıkamazlar ya da kendi kendilerine bu kuralları geliştiremezler. Bu nedenle, yapay zekanın mutlaka dışarıdan müdahaleye, insan eliyle revize edilmeye ve güncellenmeye açık olması gerekir. Eğer müdahale edemediğimiz, revize edemediğimiz ve sadece kendi kendine gelişen bir yapay zeka oluşturursak, bu ileride istenmeyen sonuçlar doğurabilir. Sonunda bizi ilerletmek yerine geriletebilir ya da ahlaki anlayışımızın ve bilinç yapımızın gerisinde kalabilir,” diyerek uyarılarda bulundu. Ayrıca, Avrupa ve Japonya’da olduğu gibi, yapay zekanın yol açabileceği hatalar ve suçlar için mevzuatımızda yeni düzenlemeler yapılması gerektiğini vurguladı.

Yapay zekanın bir hukuk kişisi olmaması, sorumluluğun belirlenmesini zorlaştırmaktadır. Prof. Dr. Tınç, yapay zekayı geliştiren ve kullanan şirketler ile kişilerin, bu teknolojinin yol açtığı zararlar için sorumlu tutulabileceğini ifade etti. Ayrıca, yapay zekanın ayrımcılık yapmasını önlemek amacıyla aşağıdaki tedbirlerin alınabileceğini belirtti:

• Algoritmik Önlemler: Algoritmaların düzenli olarak denetlenmesi ve önyargıların giderilmesi, yazılımlarda sistematikleşme eğilimlerine karşı güncellemeler ve düzeltici formüllerin zorunlu kılınması.
• Kurumsal Önlemler: Yapay zekayı kullanan kurumların belirli aralıklarla denetlenmesi.
• İnsani Önlemler: Yapay zeka sistemlerinin insan denetimi altında tutulması. Örneğin, bir yapay zeka şikayet birimi ya da “Yapay Zeka Adliyesi” oluşturulabilir.

Tınç, hali hazırda bilişim suçlarıyla ilgilenen özel yetkili kurumlarımızın mevcut olduğunu hatırlatarak, yapay zeka mağdurlarının da destek alabileceği adli kurumların kurulabileceğini ifade etti.

‘Yapay Zekanın İnsanlığa Hizmet Etmesi İçin Etik ve Adil Bir Şekilde Geliştirilmesi ve Kullanılması Büyük Önem Taşıyor’

Sonuç olarak, Prof. Dr. Mehmet Rıfat Tınç, “Yapay zekanın sunduğu fırsatların yanı sıra, ayrımcılık gibi ciddi riskleri de bulunmaktadır. Bu riskleri minimize etmek için hukuki, teknik ve toplumsal düzeyde önlemler alınması gerekmektedir. Yapay zekanın insanlığa hizmet etmesi için etik ve adil bir şekilde geliştirilmesi ve kullanılması büyük önem taşımaktadır,” diyerek sözlerini tamamladı.