Sigara içmeyenlerde artışta! Kanser muamması: Meskenlerden yayılıyor, akciğere yapışıyor

Betül Topaklı / Milliyet.com.tr – Dünya genelinde en yaygın kanser çeşitlerinden biri olan akciğer kanseri, birebir vakitte en fazla vefata yol açan hastalıklar ortasında yer alıyor. Bunun en büyük nedeni ise, meme, prostat ve kolon kanseri üzere başka yaygın kanserlerden farklı olarak, ekseriyetle geç teşhis edilmesi.

Uzun yıllardır akciğer kanserinin en büyük sorumlusunun sigara olduğu düşünülüyordu. Lakin son araştırmalar, bu algının değişmesi gerektiğini gösteriyor. Zira sigara içmeyen şahıslarda de akciğer kanseri görülme oranı süratle artıyor. Enteresandır ki dünya genelinde sigara kullanım oranı düşerken, akciğer kanseri hâlâ her yıl yaklaşık 2 milyon insanın hayatına mâl olmaya devam ediyor. Peki sigara içmeyenlerde bu hastalığın yükselişe geçmesinin arkasında ne yatıyor?

ZEMİN KATLARDAKİ ‘RADON GAZI’ DA NEYİN NESİ?

Akciğer kanserinin bilinen en kıymetli nedeninin sigara olduğunu söyleyen Radyasyon Onkolojisi Uzmanı Doktor Tayfun Hancılar, “Tüm akciğer kanserlerinin yüzde 85’i sigara kullanan şahıslardan oluşur. O denli ki yalnızca sigara içenlerde değil, uzun mühlet sigara içilen ortamlarda yaşayan pasif içicilerde de akciğer kanseri oranı yüksektir.Çok fazla bilinmeyen lakin kıymetli etkenlerden biri de radon gazıdır. Toprak, kaya ve suda bulunan bu doğal gaz bilhassa izolasyonu berbat olan bodrum ya da taban katlarda birikerek teneffüs yoluyla alınıyor ve akciğer kanserine yol açabiliyor. Bu nedenle konutları sık havalandırmak ve izolasyonu güzel yapmak çok değerli. Dünya Sıhhat Örgütü, radon gazını sigaradan sonra en yüksek risk faktörü kabul ediyor. İnşaat, madencilik ve gemi endüstrisinde kullanılan asbest, teneffüs yoluyla akciğerlerde hasara yol açar. Egzoz dumanı ve ağır metaller de (arsenik, krom, nikel) akciğer kanseri riskini artırabilir. Ailesinde akciğer kanseri olanlarda risk daha fazla” dedi.

‘HEDEFE YÖNELİK İLAÇLARA DAHA UYGUNLAR’

Ancak son yıllarda bayanlarda daha besbelli olmak üzere sigara içmeyen bireylerde akciğer kanseri olaylarında artış yaşandığına dikkat çeken Tayfun Hancılar, “Yapılan araştırmalar, bu mevzuda en büyük etkenin, radon gazı ve hava kirliliği olduğunu gösteriyor.  2022’de Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı (IARC), hava kirliliğine bağlı yaklaşık 200 bin adenokarsinom olayı saptadı. Yine 2023’te Lancet Respiratory Medicine’de yayımlanan bir öbür araştırma ise, sigara içmeyenlerde ‘adenokarsinom oranının’ yüzde 70’e kadar çıktığını ve artan hava kirliliğinin kıymetli bir rol oynadığını vurguladı. EGFR üzere kimi genetik mutasyonlara sahip bireylerde akciğer kanseri oranı yüksek olarak bulundu. İlginç olan sigara içmeyen bireylerde görülen akciğer kanserinin amaca yönelik ilaçlara daha fazla uygun olması ve bu ilaçlarla tedavilerin daha düzgün sonuç vermesidir” bilgilerini paylaştı.

’15 YIL SONRA SİGARA İÇMEYEN BİR BİREYLE BİREBİR OLUR’

Bu hastalıktan korunmak için atılması gereken birinci adımın sigarayı bırakmak olduğunu söyleyen Tayfun Hancılar, “Sigara içmiş bir kişi sigarayı bıraktığı andan itibaren riski giderek azalır ve 15 yıl sonra sigara içmeyen bir şahısla birebir riske sahip olur. Oturduğunuz konutun radon gazı içermediğinden emin olun. İzolasyonu düzgün yapılmış konutlar ve üst katlar daha az risklidir. Sık sık konutunuzu havalandırın. Bilhassa büyük kentlerde hava kirliliği yüksek olabilir. Maske kullanmak riski azaltabilir. Asbest, arsenik, dizel egzozu üzere kimyasallarla çalışıyorsanız, hami ekipman kullanın. Beslenmenizde yüksek antioksidan içeren besinleri seçin. Beslenmede meyve-sebze tüketiminin fazla olması akciğer kanseri riskini düşürüyor. Özellikle haftada 3 gün birer saat yapılacak yürüyüş, bisiklet, yüzme üzere aktiviteler kanserden korunmanızda çok önemli” ihtarında bulundu.

SİNSİCE SEYREDİYOR, GENELDE BULGU VERMİYOR

Akciğerlerimizin duyu sonlarını içermeyen bir organ olduğunu söyleyen Göğüs Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Muhammed Emin Akkoyunlu, “Bu nedenle tümör belirli bir noktaya gelene kadar bulgu vermiyor. Şayet tümör ana broşlardaysa bazen balgamlı kan gelmesi, kemiklere sıçradıysa kemik ağrılarının ortaya çıkması ya da bazen beyne sıçrarsa istikrar ve duyu bozukluğu üzere bulgularla kendisini gösterebiliyor. Yani açıkçası makûs hastalıklar genelde sinsi hastalıklardır. Akciğer kanseri de bunlardan biri. Muhakkak bir noktaya ve belirli bir evreye gelene kadar genelde bulgu vermez. Sigara, akciğer kanserinin yüzde 80 nedenini oluşturuyor. Yüzde 20 civarında ise öbür nedenler ve genetik faktörler bulunuyor. Hava kirliliği, mesleksel maruziyetler, tozlu işlerde çalışmak yeniden kanser yapan özelliklere sahip. Maalesef kimi genler de kanser oluşumuna neden olabilen altyapıya sahipler” dedi. 

‘YAŞ İLERLEDİKÇE KANSER RİSKİ ARTIYOR’

Kişide kanser oluşumunun kelam konusu şeye belirli bir mühlet maruz kalması sonucu meydana geldiğini anlatan Prof. Dr. Muhammed Emin Akkoyunlu, kelamlarına şöyle noktaladı:

“Bu nedenle yaş ilerlediği vakit kanser riski artıyor. Tahminen de toplumda son vakitlerde kanserin daha fazla görünmesinin en değerli nedenlerinden biri, insanların artık kanser olabilecek kadar uzun yaşaması yani ömür müddetinin uzamasıdır. Bununla birlikte olağan ki gereksiz yere yapılan tomografik taramalar, radyoaktif hususların tetkikler sırasında ağır bir formda kullanılması, beslenme içeriklerindeki tatlandırıcılar ve kollayıcı unsurların ağır bir biçimde alınması kanserin çok daha ağır görülmesine yol açıyor. Genel olarak hayat koşullarımızın, hareketliliğimizin, hayata bakış açımızın, beslenme üslubumuzun ve radyasyon maruziyetimizin kanseri etkilediğini, kanser oluşumunu ortaya çıkardığını ve bunun mümkünlüğünü artırdığını biliyoruz. Ancak şunu net bir biçimde söyleyelim ki hâlâ akciğer kanserlerinin ve birçok kanserin en değerli nedeni sigaradır. Değiştirebileceğimiz bir etkendir. Bu nedenle sigarayı bırakarak bu hastalıktan korunmuş oluruz. Ayrıyeten hayata müspet bakarak, doğal ve sağlıklı beslenirsek, idman yaparsak ve gereksiz tıbbi tehditlerden uzak durursak kanserden kendimizi korumuş oluruz.”