Telomerlerinize uygun bakın geç yaslanın

Yaşlanmayıyavaşlatmak, son yıllarda üzerinde çok sayıda bilimsel araştırma yapılan bir konu… Bu açıdan hücre kollayıcı telomerler üzerindeki çalışmalar da artıyor.

Çünkü yaşlanmayı geciktirmek için telomerlerin kısalmasını frenlemek kıymetli. Pekala bu nasıl sağlanır? İşte Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Derya Uludüz’ün bu soruma verdiği cevap:

Prof. Dr. Derya Uludüz

YAŞAM SAYACIDIR

Telomer uzunluğu ve telomeraz, hücresel yaşlanma sürecinin en büyük belirleyicileridir. Telomerler, genetik yapımız kromozomların uçlarındaki gözetici kapak üzere fonksiyon görerek, onların bozulmasını önler. Telomerler, ayakkabı bağcıklarının uçlarını koruyan plastik uçlara benzetilebilir. Hücreler her bölündüğünde telomerler biraz daha kısalır ve bu süreç vakitle yaşlanmayı hızlandırır.

Telomerler, adeta bir sayaç üzeredir zira hücrelerin kaç kere bölünebileceğini belirler. Çok kısalmaları, hücrelerin bölünemez hâle gelmesine ve yaşlanmanın hızlanmasına yol açar.

Özetle telomer uzunluğu, sağlıklı yaşlanmanın ve uzun ömrün kıymetli bir göstergesidir.

TELOMERAZ ENZİMİ DE ÖNEMLİ

Telomeraz;hücre içerisinde var olan, kısalan telomerleri onaran, telomerlerin bitmesini engelleyen bir enzimdir. Telomerleri onararak hücresel gençliği korur. Hücrenin telomer uzunluğu ve telomeraz enzim aktivitesi hücrenin kaç kez bölünebileceğini yani ömür mühletini belirler.

Telomer uzunluğunun kısalmasını önleyen ve telomeraz aktivitesini artıran tedavilerle ve yanlışsız ömür şekliyle (doğru beslenme, kaliteli uyku, sistemli idman gibi…) yaşlanma sürecinin yavaşlatılabileceği düşünülmektedir.

Neden erken yaşlanırız?

Hücrelerher bölündüğünde, telomerler bir ölçü kısalır ve bu süreç yaşlanmayla direkt alakalıdır. Lakin kimi ömür stili faktörleri, telomerleri olağandan çok daha süratli bir biçimde kısaltarak yaşlanma sürecini hızlandırır ve birçok kronik hastalığa taban hazırlar.

Bu faktörler; kronik gerilim, yanlış beslenme (Rafine şeker, işlenmiş besinler ve trans yağlar, inflamatuar sitokinleri tetikleyerek kronik iltihaplanmaya (inflamasyon) neden olur ve telomerleri tahrip eder), sistemsiz uyku, hareketsiz ömür, toksinler ve çevresel kirliliktir.

Böyle dayanak olun

İşte telomerlerin kısalmasını yavaşlatma yolları…

1 – Zerdeçal: Güçlü antioksidan özelliklere sahip ve telomer sıhhatini hami tesirleriyle bilinir. İçeriğindeki kurkumin bileşiği, hücresel yaşlanmayı yavaşlatır, telomerleri koruyarak hücre yenilenmesini takviyeler ve iltihap zıddı tesirleri sayesinde genel sıhhati düzgünleştirir. Bir çay kaşığı toz zerdeçal bir bardak sıcak suya eklenip 10 dakika demlendikten sonra içine karabiber eklenerek tesiri artırılabilir. Tatlandırmak için bal yahut limon da eklenebilir. Günlük olarak 1-2 fincan tüketilebilir. Zerdeçal tozu, bitki çaylarına yahut çorbalara eklenerek de kullanılabilir.

2 – Uyku: Sırf zihnimizi dinlendiren bir süreç değil, tıpkı vakitte hücrelerin kendini yenilediği, telomerlerin onarıldığı ve bedenin yaşlanmaya karşı korunduğu kritik bir biyolojik süreçtir. Yapılan araştırmalar, yetersiz uyku mühletinin telomer kısalmasını hızlandırdığını ve uzun vadede erken yaşlanma, bağışıklık sisteminin zayıflaması ve kronik hastalık risklerinin artmasına neden olduğunu ortaya koymuştur.

3 – Gerilim idaresi: Stresle artan kortizol düzeyleri uzun mühlet yüksek kaldığında, hücre yenilenmesi yavaşlar, DNA hasarı artar ve telomerler kısalmaya başlar. Derin nefes teknikleri gerilimi giderir, hücresel seviyede gençliği müdafaaya yardımcı olur. Günlük 5-10 dakikalık derin nefes idmanları yapmak, bedende kortizol salınımını azaltarak telomerleri uzun vadede koruyabilir.

4 – Omega-3 yağ asitleri: Yaşlanmayı geciktiren en kıymetli doğal bileşiklerden biridir. Gerçek ve doğal kaynaklardan alınan Omega-3, telomer uzunluğunu koruyarak hücresel yaşlanmayı yavaşlatabilir. Haftada birkaç kere yağlı balık (somon, sardalya, uskumru ve ton balığı), semizotu (zengin Omega 3 içeriği kadar bünyesinde bulunan glutatyon, C vitamini, A vitamini ve beta-karoten üzere güçlü antioksidanlarla da hücresel oksidatif gerilimi azaltarak telomerlerin korunmasına dayanak olur), günlük ceviz, keten tohumu ve soğuk sıkım zeytinyağı tüketimi, bedenin gereksinimi olan Omega-3 düzeylerini doğal yollardan karşılamaya yardımcı olur.

5 – Yeşil çay: Uzun ömürle ilişkilendirilen bir bitkidir, içerdiği epigallokateşin gallat (EGCG) isimli güçlü antioksidan bileşik sayesinde telomerleri koruyarak hücresel yaşlanmayı yavaşlatır. Bir tatlı kaşığı yeşil çay yaprağı, bir bardak sıcak suya eklenerek 3-5 dakika demlenmelidir. Daha uzun demleme müddeti, çayın tadını acılaştırabileceği için ülkü müddete dikkat edilmelidir. Günlük olarak 2-3 fincan yeşil çay tüketmek, antioksidan tesirlerinden azamî yarar sağlamaya yardımcı olur.

6 – Sistemli idman: Fiziksel aktivite, sadece kasları güçlendirmekle kalmaz, hücre sıhhatini direkt etkileyerek telomerlerin korunmasına yardımcı olur. Telomerlerin onarılmasını ve korunmasını sağlayan telomeraz enzimi, nizamlı antrenmanla daha faal hale gelir. Aerobik idmanlar yani koşu, yürüyüş, bisiklet, yüzme üzere aktiviteler kardiyovasküler sıhhati güzelleştirerek telomerleri korur.